Η Νάξος είναι ένα νησί με πλούσια ιστορία και σημαντικά μνημεία από την αρχαιότητα μέχρι πρόσφατα. Αποκαλείται ως το «νησί του Διόνυσου και της Αριάδνης», γεγονός που μαρτυρά η παράδοση και επιβεβαιώνουν τα απομεινάρια αρχαιολογικών κτισμάτων.

Σύμφωνα με τη μυθολογία, στο νησάκι Παλάτια ο Θησέας εγκατέλειψε προσωρινά την Αριάδνη, την οποία απήγαγε στη συνέχεια ο Διόνυσος και την έκανε γυναίκα του. Εξάλλου - σύμφωνα πάντα με την παράδοση - ο πατέρας των αρχαίων θεών του Ολύμπου, Δίας, γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νάξο. Όταν ο Δίας γνώρισε τη Σεμέλη, την ερωτεύτηκε και προσπάθησε να την εντυπωσιάσει. Η Σεμέλη όμως ξεψύχησε, αναγκάζοντας το Δία να να πάρει το έμβρυο από την κοιλιά της και να το φυτεύσει στο μηρό του, από όπου γεννήθηκε ο Διόνυσος.

Το «σήμα κατατεθέν» του νησιού είναι η Πορτάρα, η οποία αποτελούσε την πύλη ενός ναού προς τιμήν του Απόλλωνα. Το ιερό του Διόνυσου στα Ύρια και ο ναός της Δήμητρας στη Γύρουλα, αποτελούν δύο από τα πιο αξιόλογα οικοδομήματα της αρχαίας Νάξου, ενώ οι τρεις Κούροι που υπάρχουν στο νησί αποδεικνύουν την πολιτιστική ανάπτυξη της Νάξου κατά την αρχαιότητα. Αξίζει να σημειωθεί πως ορισμένα σπουδαία έργα τέχνης που κατασκευάστηκαν στη Νάξο, προσφέρθηκαν ως δώρα σε άλλες ελληνικές πόλεις (όπως η σφίγγα στο ιερό των Δελφών, τα μαρμάρινα λιοντάρια στη Δήλο κ.α.). 

Ιστορία 
Μουσεία